انواع زخم ها چالشی پیچیده و قابل توجه در نظام سلامت جهانی به شمار میروند و طیف وسیعی از علل شناسی، فرآیندهای پاتوفیزیولوژیک و تظاهرات بالینی را در بر میگیرند. مدیریت مؤثر زخم مبتنی بر درک عمیق این عوامل است. این مقاله کلینیک زخم البرز در کرج به بررسی انواع زخم و مراقبت از آنها میپردازیم که با یک سیستم طبقه بندی دقیق بر اساس علت شناسی، عمق، یکپارچگی پوست و سطح آلودگی آغاز میشود.
فازهای اصلی فرآیند فیزیولوژیک ترمیم زخم—انعقاد، التهاب، تکثیر و بلوغ—به همراه بحثی در مورد عوامل حیاتی که میتوانند این فرآیند را مختل کنند، تشریح شده اند. اصول ارزیابی و مدیریت زخمهای حاد، از جمله آسیب های جراحی، تروماتیک و سوختگی، به طور سیستماتیک مرور شده اند.
علاوه بر این، پاتوفیزیولوژی و راهبردهای مدیریت زخمهای مزمن، مانند زخمهای پای دیابتی، زخمهای وریدی پا، زخمهای شریانی و آسیب ها و زخمهای فشاری، به طور عمیق مورد بررسی قرار گرفتهاند. در نهایت، مقاله فناوری های پیشرفته مراقبت از زخم، درمان با فشار منفی (NPWT) یا وکیوم تراپی، جایگزین های پوستی مهندسی شده و درمان با فاکتورهای رشد را مورد بررسی قرار داده و کاربردهای مبتنی بر شواهد آنها را برجسته میکند.
نتیجه گیری کلی بر این نکته تأکید میکند که نتایج موفقیت آمیز در درمان زخم از طریق یک رویکرد کل نگر و متمرکز بر بیمار حاصل میشود که نه تنها محیط موضعی زخم، بلکه عوامل سیستمیک و روانی-اجتماعی زیربنایی را نیز مورد توجه قرار میدهد.
زخم چیست؟
زخم به عنوان اختلال در ساختار و عملکرد طبیعی پوست و بافت نرم زیرین تعریف میشود. بار جهانی زخمها، اعم از حاد و مزمن، قابلتوجه بوده و منجر به موربیدیتی (ریسک بیماری) و مورتالیتی (مرگ و میر) قابلتوجه بیمار و هزینههای اقتصادی بالایی در نظام سلامت میشود. رویکرد بالینی به یک زخم مستلزم درک روشمند از علت آن، مکانیسمهای فیزیولوژیک ترمیم و عوامل موضعی و سیستمیکی است که بر بهبودی تأثیر میگذارند. این مقاله با هدف تلفیق شواهد فعلی و ارائه یک چارچوب بنیادی برای متخصصان مراقبتهای بهداشتی جهت ارزیابی، طبقهبندی و مدیریت طیف متنوع زخمهای موجود در عمل بالینی نگاشته شده است.
طبقه بندی انواع زخم
انواع زخم را میتوان بر اساس چندین ویژگی کلیدی طبقه بندی کرد که برای تعیین راهبردهای درمانی مناسب بسیار حیاتی هستند.
انواع زخم بر اساس علت شناسی (Etiology)
۱. زخمهای جراحی: زخم جراحی زخمهای عمدی ایجاد شده در حین یک عمل جراحی میباشد. بر اساس CDC به کلاس I (تمیز) تا کلاس IV (کثیف/آلوده) طبقه بندی میشوند.
۲. زخمهای تروماتیک: زخم تروماتیک ناشی از نیرو یا آسیب خارجی ایجاد میشود. زیرگونه ها شامل موارد زیر هستند::
- ساییدگی (Abrasion): خراش سطحی اپیدرم.
- زخم پارگی (Laceration): پارگی یا بریدگی با لبه های نامنظم.
- زخم برشی (Incision): بریدگی تمیز و تیز.
- زخم سوراخ شدگی (Puncture): زخم عمیق و باریک ناشی از یک شیء نوکتیز.
- زخم کندهشدگی (Avulsion): کندهشدگی شدید بافت از محل attachment خود.
- زخم نافذ (Penetrating): به یک حفره یا اندام بدن نفوذ میکند.
۳. زخمهای سوختگی: زخم سوختگی ناشی از انرژی حرارتی، شیمیایی، الکتریکی یا تشعشعی ایجاد میشود و میتواند درجه بندی زخم سوختگی از درجه یک تا سه باشد. بر اساس عمق طبقه بندی میشوند.
۴. زخمهای مزمن: زخمهایی که در یک فرآیند بهبودی منظم و به موقع پیش نمی روند زخم مزمن هستند. انواع رایج آن شامل زخم پای دیابتی، زخم وریدی پا، زخم شریانی و آسیب های فشاری هستند.
انواع زخم بر اساس عمق از دستدادن بافت
- سطحی (اپیدرمال): فقط دربرگیرنده اپیدرم است. از طریق باززایی (regeneration) بهبود مییابد.
- جزئی ضخامت (Partial-Thickness): دربرگیرنده اپیدرم و بخشی از درم است. ممکن است تاول بزند و به دلیل قرارگیری انتهای عصبی، دردناک باشد.
- تمام ضخامت (Full-Thickness): دربرگیرنده اپیدرم، تمام درم و بافت زیر پوستی یا لایه های عمقی تر (مانند ماهیچه، استخوان) میشود. برای بهبودی نیاز به انقباض (contraction) و تشکیل اسکار دارد.
منبع: کلینیک زخم البرز
زخم نوروپاتیک چیست؟
فیزیوتراپی زخم چیست؟
روشهای اصولی کنترل خونریزی زخم
پانسمان مرطوب چیست؟
درمان سریع زخم
زخم شریانی چیست؟