زخم شریانی چیست؟

زخم شریانی یکی از شرایط جدی پزشکی است که به علت اختلال در جریان خون شریانی و کاهش خون‌ رسانی به بافت‌ ها ایجاد می‌شود. این نوع زخم‌ ها معمولا در نواحی پایین‌ تر از بدن، به ویژه در پا ها، به دلیل مشکلات مرتبط با شریان‌ ها رخ می‌دهند. در این نوع زخم‌ ها، کاهش خون‌ رسانی به بافت‌ ها باعث میشود که سلول‌ ها و بافت‌ های آسیب‌ دیده به درستی تغذیه نشده و عملکرد طبیعی خود را از دست دهند. بدون درمان صحیح، زخم‌ های شریانی می‌توانند به مشکلات بسیار جدی‌ تری مانند عفونت‌ های مزمن، آسیب‌ های بافتی و حتی قطع عضو منتهی شوند.

علت اصلی بروز زخم شریانی معمولا به بیماری‌ های شریانی مانند بیماری شریان محیطی (PAD) یا آترواسکلروزیس (سخت شدن شریان‌ ها) برمیگردد. این بیماری‌ ها باعث تجمع رسوبات چربی و مواد دیگر در دیواره شریان‌ ها می‌شوند که موجب تنگ شدن و انسداد آن‌ ها می‌شود. در نتیجه، خون به درستی به قسمت‌ های مختلف بدن منتقل نمیشود و بافت‌ ها کمبود اکسیژن و مواد مغذی دارند. در صورتی که این مشکل درمان نشود، ممکن است منجر به بروز زخم‌ های شریانی شود که به سرعت وخیم می‌شوند.

زخم شریانی به طور خاص برای بیماران مبتلا به بیماری‌ های مزمن مانند دیابت، فشار خون بالا و سیگار کشیدن، خطرناک‌تر است. این عوامل می‌توانند جریان خون را کاهش دهند و فرد را در معرض خطر بیشتری برای بروز زخم شریانی قرار دهند. از سوی دیگر، تشخیص زودهنگام این نوع زخم‌ها و درمان سریع آن‌ ها می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند و روند بهبودی را تسریع بخشد.

زخم شریانی چیست؟

زخم شریانی به زخمی گفته می‌شود که در اثر کاهش یا اختلال جدی در جریان خون شریانی ایجاد می‌شود. شریان‌ ها وظیفه رساندن خون حاوی اکسیژن و مواد مغذی به بافت‌های بدن را بر عهده دارند و زمانی که این مسیر دچار تنگی، انسداد یا آسیب شود، بافت‌ ها به تدریج ضعیف و آسیب‌ پذیر می‌شوند. در چنین شرایطی حتی یک خراش کوچک یا فشار ساده میتواند به زخم تبدیل شود، زیرا بدن توانایی ترمیم طبیعی خود را از دست می‌دهد.

این نوع زخم‌ها اغلب در نواحی انتهایی بدن مانند پاها، مچ پا، پاشنه و زخم لای انگشت پا دیده می‌شوند، زیرا این بخش‌ ها فاصله بیشتری از قلب دارند و بیش از سایر نواحی تحت تاثیر کاهش خون‌ رسانی قرار می‌گیرند. پوست اطراف زخم شریانی معمولا نازک، براق، خشک و سرد است و رنگ آن ممکن است به سفید، کبود یا حتی سیاه متمایل شود. این تغییرات ظاهری نشان‌ دهنده کمبود شدید اکسیژن در بافت‌ها هستند.

زخم‌ های شریانی معمولا دردناک هستند و درد آن‌ ها در شب یا هنگام بالا بردن پا ها تشدید می‌شود. برخلاف برخی زخم‌ های دیگر، این زخم‌ ها اغلب ترشح کمی دارند و لبه‌ های آن‌ ها صاف و مشخص است. به دلیل خون‌رسانی ضعیف، روند ترمیم این زخم‌ ها بسیار کند بوده و در صورت عدم درمان مناسب، به سرعت پیشرفت می‌کنند و عمق بیشتری پیدا می‌کنند.

شناخت دقیق زخم شریانی اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان نادرست یا بی‌توجهی به آن میتواند منجر به عفونت شدید، مرگ بافتی و حتی قطع عضو شود. این زخم‌ها معمولا نشانه یک مشکل زمینه‌ ای جدی مانند بیماری شریان محیطی هستند و صرفا یک آسیب سطحی پوستی محسوب نمی‌شوند. به همین دلیل، تشخیص به موقع و اقدام درمانی اصولی نقش کلیدی در حفظ سلامت اندام و جلوگیری از عوارض جبران‌ ناپذیر دارد.

علت‌ های بروز زخم شریانی

علت‌ های بروز زخم شریانی به طور مستقیم با اختلال در خونرسانی شریانی ارتباط دارند. هر عاملی که باعث تنگ شدن، انسداد یا آسیب به شریان‌ها شود، میتواندعلت ایجاد این نوع زخم شود. زمانی که خون کافی به بافت‌ ها نرسد، اکسیژن و مواد مغذی لازم برای ترمیم سلول‌ ها تامین نمی‌شود و در نتیجه بافت به تدریج ضعیف شده و مستعد ایجاد زخم می‌گردد. این روند معمولا آرام و تدریجی است اما در نهایت به بروز زخم‌ های عمیق و مقاوم به درمان منجر میشود.

یکی از اصلی‌ ترین و شایع‌ ترین علل زخم شریانی، بیماری شریان محیطی یا PAD است. در این بیماری، پلاک‌ های چربی، کلسترول و کلسیم در دیواره شریان‌ ها تجمع پیدا میکنند و باعث تنگ شدن یا انسداد آن‌ ها میشوند. این وضعیت جریان طبیعی خون را مختل میکند و به خصوص در اندام‌ های تحتانی مانند پا ها، کمبود خونرسانی شدید ایجاد میشود. در افراد مبتلا به PAD حتی آسیب‌ های بسیار کوچک پوستی نیز میتواند به زخم شریانی تبدیل شود، زیرا بدن توانایی ترمیم طبیعی را از دست می‌دهد.

دیابت نیز نقش بسیار مهمی در ایجاد زخم شریانی دارد. قند خون بالا به مرور زمان به دیواره رگ‌های خونی آسیب می‌زند و باعث کاهش انعطاف‌پذیری و تنگی شریان‌ ها می‌شود. علاوه بر این، دیابت باعث کاهش حس در پا ها می‌شود و فرد ممکن است متوجه زخم یا آسیب اولیه نشود. این موضوع باعث می‌ شود زخم‌ ها دیر تشخیص داده شوند و فرصت پیشرفت پیدا کنند، در نتیجه خطر زخم شریانی و عوارض آن به طور قابل توجهی افزایش می‌ یابد.

از دیگر عوامل مهم میتوان به فشار خون بالا و مصرف سیگار اشاره کرد. فشار خون بالا با وارد کردن فشار مداوم به دیواره شریان‌ ها، به تدریج آن‌ ها را ضعیف و آسیب‌ پذیر می‌ کند و زمینه تنگی عروق را فراهم می‌سازد. سیگار کشیدن نیز با کاهش اکسیژن خون، آسیب به دیواره رگ‌ ها و افزایش رسوب پلاک‌ها، یکی از قوی‌ترین عوامل خطر برای زخم شریانی محسوب می‌شود. ترکیب این عوامل با یکدیگر میتواند روند بروز زخم شریانی را تسریع کرده و درمان آن را بسیار دشوارتر کند.

علائم شایع زخم شریانی

علائم شایع زخم شریانی معمولا به شکل تدریجی ظاهر می‌ شوند و با پیشرفت اختلال در خون‌ رسانی شدت پیدا می‌کنند. در مراحل ابتدایی، ممکن است فرد تنها احساس ناراحتی یا درد خفیف در ناحیه درگیر داشته باشد، اما با گذشت زمان و کاهش بیشتر جریان خون، نشانه‌ ها واضح‌ تر و آزار دهنده‌ تر می‌شوند. شناخت این علائم اهمیت زیادی دارد، زیرا تشخیص زودهنگام میتواند از پیشرفت زخم و بروز عوارض جدی جلوگیری کند.

یکی از بارزترین نشانه‌ های زخم شریانی، درد شدید و مداوم در محل زخم است. این درد اغلب حتی در حالت استراحت نیز وجود دارد و ممکن است شب‌ ها تشدید شود. برخلاف برخی زخم‌ های دیگر، بالا بردن پا ها معمولا باعث افزایش درد می‌شود، زیرا خون‌رسانی به ناحیه کاهش بیشتری پیدا می‌کند. این درد نتیجه مستقیم کمبود اکسیژن و مواد مغذی در بافت‌ های آسیب‌دیده است.

ظاهر زخم شریانی نیز ویژگی‌ های مشخصی دارد. این زخم‌ ها معمولا عمقی هستند و کف آن‌ ها ممکن است خشک، کم‌ ترشح یا حتی سیاه‌ رنگ به نظر برسد. لبه‌ های زخم اغلب صاف، منظم و مشخص هستند و پوست اطراف آن نازک و شکننده به نظر میرسد. به دلیل ضعف گردش خون، روند بهبود این زخم‌ ها بسیار کند است و حتی ممکن است بدون درمان مناسب به مرور بزرگ‌ تر شوند.

تغییرات پوستی اطراف زخم از دیگر علائم مهم زخم شریانی است. پوست این ناحیه سرد تر از سایر قسمت‌ ها، رنگ‌ پریده یا متمایل به آبی و بنفش است و در برخی موارد درخشندگی غیر طبیعی دارد. همچنین ممکن است مو های ناحیه دچار ریزش شوند و ناخن‌ ها ضخیم یا بدشکل شوند. این تغییرات نشان‌ دهنده اختلال جدی در خون‌ رسانی هستند و نباید نادیده گرفته شوند، زیرا می‌توانند هشدار دهنده یک مشکل عمیق‌تر در سیستم عروقی بدن باشند.
منبع: کلینیک زخم فردیس